1. Құрамында қант бар газдалған сусындар ішкі ағзалардың семіруіне әкеледі.
Бұл висцеральды майдың пайда болуын білдіреді. Висцеральды май - құрсақ қуысындағы мүшелер арасында жинақталатын адам ағзасындағы майдың бір түрі. Бұл май тінінің ең қауіпті түрі - созылмалы қабынуды тудыратын, қант деңгейін көтеретін және қан тамырларын бұзатын токсиндер шығарады. Оның ағзада басым болуы 2-типтегі қант диабеті, гипергликемия, гипертония және басқа да жүрек-қан тамырлары патологиялары сияқты метаболикалық аурулардың жоғары даму қаупімен байланысты.
2. Тәтті газдалған су қартаю процесін жеделдетеді
Қартаюды жеделдететін ең зиянды сусын. Ғылыми деректер қартаю туралы айтатын болсақ, ең зиянды сусын тәтті газдалған сусын екенін көрсетеді. Қосылған қанты бар газдалған сусындарды үнемі пайдалану аурулардың дамуына әсер етуі мүмкін - тек қантты метаболикалық бақылау тетіктеріне қажетсіз жүктеме тудырып қана қоймай, сонымен қатар тіндердің жасушалық ескіру процесін жеделдетеді.
3. Газдалған сусындар инсулинге төзімділікке әкеледі
Инсулинге төзімділік туралы түсінік беру қажет. Инсулинге төзімділік - бұл тіндердің инсулиннің әсеріне сезімталдығының төмендеуі, ол қандай да бір күрделі аурулар болмаған кезде дамиды. Инсулин - ұйқы безінде бөлінетін маңызды гормон және организмнің қандағы глюкоза концентрациясын төмендететін жалғыз гормоны. Инсулин көптеген маңызды биологиялық реакцияларға қатысады, мысалы, бұлшық еттерде белоктардың пайда болуын белсендіреді, бауырда майдың жиналуын қолдайды, бірақ глюкозаға қатысты реттеуші әсер оның әсерінің негізін құрайды.
Инсулинге төзімділік неліктен қауіпті?
Зат алмасуда елеулі өзгерістері жоқ адамдарда да инсулинге төзімділік ерте қартаю процестерін бастайды, сондай-ақ бүгінгі таңда оның ауыр жүрек-қан тамыры патологиялары мен олардың қауіпті асқынуларымен (инсульт, инфаркт, ми қан айналымының жіті бұзылуы, диабеттік нейропатия және т.б.) байланысты екені белгілі.
Көптеген әйелдерге, әсіресе орта жастағы әйелдерге артық салмақ проблемасы таныс. Артық килограммнан арылу мүмкін емес, диеталар көмектеспейді. Сондай-ақ, оның көңіл-күйі де жаман емес. Сонымен қатар, жасы және іш тұсындағы майлы тіндердің жиналуы (орталық түрі бойынша абдоминалдық семіздік деп аталатын) - бұл инсулинге төзімділіктің дамуын іске қосатын және оның күшеюін қолдайтын екі маңызды фактор. Біз үшін әдеттегі тәтті газдалған сусындардың құрамына глюкоза мен фруктоза кіреді.
Сусын адам ағзасына түскен кезде ұйқы безі қанттың көп түсуіне байланысты белсендіріледі, көп мөлшерде инсулин өндіре бастайды, ал бұл процесс қандағы қант деңгейінің көтерілуіне әкеледі. Егер тұрақты түрде тәтті сусындар ішсе, инсулин деңгейі үнемі көтеріледі, бұл инсулинге төзімділікке, метаболизм деңгейінің бұзылуына әкеледі, ал бұл өз кезегінде диабеттен обырға дейін көптеген ауруларды тудыруы мүмкін. Бұдан басқа, газды тұрақты пайдалану семіздіктің қалыптасуына ықпал етеді.
4. Газдалған су жүрек ауруларына әкеледі
Жүрек аурулары жүрек-қан тамыры аурулары немесе жүрек және қан тамыры аурулары деп те аталады. Бұл аурулар іс жүзінде бүкіл әлемде бірінші орында тұр.
Тәтті алкогольсіз сусындар, әсіресе 45 жасқа дейінгі адамдар үшін баяу әсер ететін бомбаға айналады. Өйткені, дәл осы жаста адам диабет немесе семіздік қаупіне көбірек ұшырайды.
Жүрек ауруларына жүрек ұстамалары, жүрек кемістігі, инсульт және т.б. жатады. Сіз онымен көп жылдар бойы өмір сүріп, тіпті бірнеше инфаркт та бастан кешуіңіз мүмкін, бірақ бұл ақыр соңында мүгедектікке немесе қартайуға әкелуі мүмкін.
5. Тәтті сусындар диабеттің даму қаупін арттырады
Жоғарыда айтылғандай, газдалған сусындарды тұтыну диабетке әкелуі мүмкін. Әлемнің көптеген елдерінде тәттілендірілген сусындарды тұтынудан түскен диабет салдарынан көптеген адамдар қайтыс болады.
Әркім бұл туралы ойланып, мұндай сусындарды диетадан едәуір азайтуы немесе мүлдем алып тастауы тиіс. Оларда денсаулық үшін ешқандай артықшылық жоқ, ал тұтынылатын тәтті сұйықтықтың мөлшерін азайту мүмкіндігі жыл сайын өлім санын он мыңға азайтады.
6. Тәтті сусындар Альцгеймер ауруына әкеледі
Тәтті сусындар Альцгеймер ауруының пайда болу қаупін арттыруы мүмкін!
7. Газдалған сусындар мидың ауыр бұзылуына әкеледі
Аспартам (E-951) қантын алмастырғыш - кейбір өнімдер мен газдалған сусындардың құрамына кіретін, мүмкін, барлық заттардың ішінен неғұрлым даулы компонент. «Ұлы дәуір» медиа жобасының хабарлауынша, еуропалық «Диеталық тамақтану журналы» жариялаған талдауда оңтүстік африкалық ғалымдар аспартам компоненттерінің бірі - метанолдың ғана емес, басқа да элементтердің (фенилаланин және аспарагин қышқылы) миға ықтимал әсерін бағалады.
Талдау ұзын және егжей-тегжейлі және ғылыми жұмыстарға 50-ден астам сілтемемен расталады.
Фенилаланиннің әсерін талдауда авторлар осы заттың мидың химиясын бұзуға қабілеттілігін, оның ішінде негізгі мидың химиялық қосылыстарын төмендетуге қабілеттілігін, мысалы, серотонинді (бұл көңіл-күй, мінез-құлық, ұйқы және аппетит сияқты әртүрлі салаларға жағымсыз әсер етуі мүмкін) егжей-тегжейлі сипаттайды.
Авторлар фенилаланиннің сондай-ақ аминқышқылдардың метаболизмін, жүйке функцияларын және организмдегі гормондық тепе-теңдікті бұзуға қабілеттілігіне назар аударады. Олар аспартам жүйке жасушаларын бұзуға қабілетті, тіпті Альцгеймер ауруын да тудыруы мүмкін дейді.
Сізді білмеймін, бірақ бұл жаман әрекеттер біз үшін газдалған сусындардан, шырындардан және энергетиктерден аулақ болу үшін жеткілікті.
8. Кейбір сусындардағы карамель бояғышы қатерлі ісікке әкеледі
Егер Сіз кока-коланы, пепсиді немесе кез келген басқа сусынды ұнататын болсаңыз, оны естуіңіз керек.
2011 жылы «Қоғам мүддесі үшін ғылым орталығы» жариялаған ең қорқынышты және соңғы деректер кока-кола мен пепсиде қолданылатын «карамель» деп аталатын бояғыш обырды қоздыруы мүмкін деп пайымдайды.
Содан бері Coca-Cola мен Pepsi басқа бояғыштарға көшкенін айтады. Дегенмен, оларда әлі де қауіпті химиялық заттар бар. Сондықтан... Осы сусындардан алыс бол!
9. Газдалған сусындардағы қант оған үйреншікті
Қант мидағы гормонның шығарылуын тудырады, ол бізді жақсы сезінуге мәжбүр етеді. Бәлкім, Сіз әлдебір тәттіні білесіз, солай ма? Біліңіз, ол іс жүзінде нашақор...
Ғалымдар қант сүйгіштерді нашақорлармен жиі салыстырып, таттылардың бір-бірінен ләззат алып қана қоймай, сонымен қатар, ақыр соңында Сіздің денсаулығыңызды күйреуге айналдыратынын ескертеді.
Бұл кокаинге үйренгендегідей!
10. Газдалған сусындар тістеріңізді жояды
Бәлкім, Сіз газдалған тәтті сусындар құрамындағы ортофосфор қышқылының кальцийді сіңіруге кедергі келтіретінін және остеопорозға әкелуі мүмкін екенін білесіз - бұл тек сүйектерге ғана емес, сіздің тістеріңіз үшін қорқыныш.
Гонконг университетінің отбасылық стоматология профессорының орынбасары доктор Чу Чун-хун мен оның әріптестері жақында бастауыш сынып оқушылары арасында зерттеу жүргізіп, олардың көпшілігінің тістері эрозияға және басқа да ауыр стоматологиялық ауруларға шалдығатынын анықтады.
Он екi жастағы алты жүз мектеп оқушысының 75% дерлiк эрозия бастауы анықталды. Әрбір бесінші баладан кариоздық зақымдар табылған, олардың жартысы емделмеген. Сондай-ақ, зерттеушілер үшін қыздардың ұлдарға қарағанда кариеске бейім екендігі анықталды.
Мамандардың айтуынша, эрозия мен кариес оқушыларда қышқыл мөлшері жоғары өнімдерді үнемі қолданудан пайда болған. Балалардың ата-аналары ғалымдардың болжамын растап, балалардың шамамен 20% -ы сода мен жеміс шырынын жиі пайдаланатынын айтты.
Бәлкім, бұл Сізге және Сіздің балаларыңызға үлгі немесе сабақ болуы тиіс - сода ішу зиянды!
Осы зиянды әдеттен қалай арылуға болады?
Міне, бірнеше кеңестер...
Әдетіңізді өзгертіңіз. Сіз жұмыс кезінде осы сусындармен бірге ең жақын автоматқа дейін серуендеуді ұнатасыз. Егер солай болса, бағытыңызды өзгертіңіз. Азғырмау үшін оған қарамаңыз да және тұрақты сатып алу нүктелерінен өтіп кетіңіз.
Сүйікті сусыныңызды ауыстырыңыз. Соданы құрамында қант немесе жасанды тәттілендіргіштер жоқ басқа сусынға ауыстырыңыз. Мысалы, шөптің шайын (жалбыз, мелис және басқа шөптер), лайм (лимон) шырыны бар суды немесе бір стақан үй сүтін қолданып, сусаңызды басыңыз.
Өз мақсатыңызды біліңіз. Бұл сусындарды ішпейтін күнді белгілеңіз. Өзіңізге мақсат қойыңыз: салмақ жоғалту, бұлшық ет салмағын жинау, аурулардан сауығу және басқалар.
15 января 2026
Қазір Қазақстанда 3,6 миллионға жуық адам МӘМС жүйесіне қатыспайды. Олардың шамамен 1 миллионы – әлеуметтік жағдайы дағдарыстық (D) және шұғыл (E) деңгейдегі тұрғындар. Яғни олардың МӘМС жарналарын төлеуге мүмкіндігі жоқ.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап бұл азаматтар үшін МӘМС жарналарын жергілікті атқарушы органдар төлейді. Осылайша оларға сақтандырылған мәртебесі беріліп, МӘМС аясында қажетті медициналық көмек ала алады.
Бұдан бөлек, жергілікті бюджет есебінен ресми тіркелген жұмыссыздар үшін жарна төленетін болады. Бұған дейін бұл төлемдер республикалық бюджеттен түсіп келді.
❗️Сақтандырылған азаматтар үшін диагностика, дәрігерлердің кеңесі, жоспарлы операциялар, емдеу және оңалту қызметтері МӘМС аясында тегін көрсетілетінін есте сақтаңыздар. Медициналық көмек алу үшін тұрғылықты жеріңіз бойынша емханаға тіркелу қажет.
13 января 2026
Бүгін ҚР Президенті Мемлекет басшысының физикалық зорлық-зомбылық жасағаны және медицина қызметкерлеріне қатыгездік көрсеткені үшін жазаны қатаңдату жөніндегі тапсырмасын орындау шеңберінде әзірленген Қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу кодекстеріне түзетулер енгізу туралы Заңға қол қойды.
Заң Қылмыстық кодекске медицина қызметкерлерінің, сондай-ақ жедел медициналық жәрдем бригадаларының жүргізушілерінің қызметтік міндеттерін атқару кезінде олардың өміріне, денсаулығына және қауіпсіздігіне қол сұғушылық үшін қылмыстық жауаптылықты белгілейтін жаңа бапты енгізуді көздейді.
Нормаларға сәйкес:
* зорлық-зомбылық қолданамын деп қорқытқаны үшін 200-ден 500 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) дейін айыппұл не сол мөлшерде түзеу жұмыстары, не 300 сағатқа дейінгі қоғамдық жұмыстар, не 2 жылға дейінгі мерзімге шектеу немесе бас бостандығынан айыру түріндегі жаза көзделеді;
* ауырлататын мән-жайлар кезінде көрсетілген әрекеттерді жасаған кезде жаза қатаңдатылады және 2 жылдан 3 жылға дейін бас бостандығынан айыруды немесе шектеуді құрайды;
* өмірге және (немесе) денсаулыққа қауіпті емес зорлық-зомбылықты қолданған кезде 500-ден 1000 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) дейін айыппұл не сол мөлшерде түзеу жұмыстары, не 600 сағатқа дейінгі қоғамдық жұмыстар не 2 жылдан 3 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруды шектеу немесе бас бостандығынан айыру түріндегі жаза көзделеді;
* өмір мен денсаулыққа қауіпті зорлық-зомбылықты қолдану 5 жылдан 10 жылға дейін, ал ауырлататын жағдайлар болған кезде 7 жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Бұдан басқа, заңда мыналарды бекіту көзделеді
Қылмыстық іс жүргізу кодексінде осы санаттағы істер бойынша алдын ала тергеу және анықтау жүргізу жөніндегі ішкі істер органдарының құзыреті.
Бұған дейін Мемлекет басшысы Үкіметке физикалық күш қолдану және қатыгездік көрсету арқылы медицина қызметкерлеріне шабуыл жасағаны үшін жазаны қатаңдатуға бағытталған заңнамаға өзгерістер әзірлеуді тапсырған болатын.
Президент медицина қызметкерлерінің денсаулығы мен әл-ауқатына нұқсан келтіретін мұндай оқиғалардың «Заң және тәртіп» қағидаттарына сәйкес құқықтық салада қатаң түрде жолын кесу керектігін атап өтті.
Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 2019 жылдан бастап Қазақстанда дәрігерлерге, фельдшерлерге, мейіргерлерге және денсаулық сақтау жүйесінің басқа да қызметкерлеріне шабуыл жасаудың 280-нен астам фактісі және
2025 жылдың өзінде ғана-58 факт тіркелді.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің баспасөз қызметі
5 января 2026
Қант диабеті бар пациенттер МӘМС аясында қызмет алады
Қант диабеті – әлемдегі ең кең таралған инфекциялық емес аурулардың бірі. Қазақстанда бұл диагнозбен шамамен 500 мыңға жуық адам өмір сүреді. Ол талдаулар тапсыру, дәрігерлер кеңесін алу, емді бақылауды қоса алғанда бір реттік емдеуді емес, тұрақты бақылауды талап етеді.
2026 жылдан бастап қант диабеті бар пациенттердің емі мен диспансерлік бақылауы МӘМС жүйесіне енгізіледі. Яғни барлық жоспарлы қабылдаулар, қажетті тексерулер және дәрі-дәрмектер олар үшін қосымша төлемсіз қолжетімді болады. Ең бастысы – МӘМС жүйесінде сақтандырылған болу.
Мәртебені алу үшін соңғы 12 айға төлеген жарналар болуы қажет. Дербес төлеушілер үшін жарна мөлшері айына 4 250 теңге, яғни жылына 51 000 теңгені құрайды.
Мәртебені тексеру үшін кез келген ыңғайлы құралды пайдалана аласыз:
- Telegram-дағы SaqtandyryBot (https://t.me/SaqtandyryBot);
- ӘМСҚ сайты (https://msqory.kz/ru/naseleniyu/uznat-status-kalkulyator-osms/uznat-status-zastrakhovannosti/);
- Qoldau 24/7 мобильдік қосымшасы;
- eGov.kz сайты немесе eGov mobile мобильді қосымшасы;
- сондай-ақ кейбір екінші деңгейлі банктердің мобильді қосымшалары.
11 декабря 2025
Белгілі болғандай, Мемлекет басшысы медициналық көмектің бірыңғай пакетін құруды тапсырды, біз кезең-кезеңімен сақтандыруға негізделген денсаулық сақтау моделіне көшіп жатырмыз.
Неліктен балалардың церебральды сал ауруы бойынша қызметтер медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінен міндетті медициналық сақтандыру пакетіне ауыстырылғанын және бұл пациенттер үшін нені білдіретінін қарастырайық.
Мысалы, сізде церебральды сал ауруы және мүгедектік диагнозы қойылған балаңыз бар. Олар мәртебесіне немесе жәрдемақы пакетіне қарамастан автоматты түрде сақтандырылған деп есептелетін азаматтардың 15 жеңілдік санатының қатарына кіреді. Мемлекет бұл балаларға төленетін жәрдемақыны толық өтейді.
Бала 18 жасқа толғаннан кейін жағдай да қорғалған.
Егер бала аз қимылды болса және денсаулығында тұрақты шектеулер болса, ата-аналар алдын ала қажетті құжаттарды дайындап, баланы мүгедек ретінде тіркеуі керек. Бұл жағдайда мемлекет баланың сақтандыру жарнасын төлеуді жалғастырады.
Егер ол жұмысқа қабілетті болса, бірақ әлі жұмысқа орналаспаса, олар жұмыссыз ретінде тіркелуі керек. Сонда мемлекет олардың жарналарын жергілікті билік арқылы төлейтін болады.
Егер олар жұмыс істеп, бірақ аз табыс тапса, олар дағдарыс немесе төтенше жағдайдағы әл-ауқат деңгейіне жатқызылады (D және E санаттары). Тағы да мемлекет олардың сақтандыру жарналарын өтейді.
- Егер ол студент болса (орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында күндізгі бөлімде оқитын болса), мемлекет оған да жарна төлейді.
- Егер ол ресми түрде жұмысқа орналасқан болса, оған жарнаны жұмыс беруші төлейді.
- Өзін-өзі жұмыспен қамтыған (ЖҚ) болса, жарнаны өзі төлеуі керек – айына 4250 теңге немесе жылына 51 000 теңге.
Түсіну маңызды: кепілдендірілген пакетті азайту күтім көлемін қысқарту дегенді білдірмейді. Ешқандай қызмет жойылмайды — тек қаржыландыру көзі ғана өзгереді. Барлық сақтандырылған азаматтар, оның ішінде қант диабеті, церебральды сал ауруы және басқа да созылмалы аурулары бар науқастар бұрынғыдай, бірақ міндетті медициналық сақтандыру жүйесі бойынша емделуді, кеңес беруді және қажетті дәрі-дәрмектерді алуды жалғастырады.
Сонымен бірге, 2026 жылы дәрі-дәрмектің ең төменгі қорын құру үшін, оның ішінде жаңадан анықталған науқастар үшін 20 млрд теңге бөлу қарастырылды.
D және E санаттарына кім жатады:
Бұл қиын өмірлік жағдайға тап болған адамдар:
- тұрақты жұмысының болмауы;
- соңғы үш айда зейнетақы жарналарын жасамаған.
Мемлекет сақтандыратын жеңілдік санаттарына кімдер кіреді?
- Балалар: 18 жасқа дейінгі барлық балалар.
- жүкті әйелдер мен аналар: жұмыссыз жүкті әйелдер, бала үш жасқа толғанға дейін декреттік демалыста жүрген жұмыссыз әйелдер және мүгедек бала тәрбиелеп отырған әйелдер.
- көп балалы аналар: «Алтын алқа», «Күміс алқа» алқаларымен марапатталған немесе бұрын «Батыр ана» атағын немесе 1 және 2-дәрежелі «Ана даңқы» ордендерін алған әйелдер.
- Қарт адамдар: зейнеткерлер, оның ішінде Ұлы Отан соғысының ардагерлері.
- мүгедектер: мүгедектер, сондай-ақ бала кезінен мүгедектерді немесе мүгедек баланы күтетін адамдар.
- студенттер: орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі оқу орындарында күндізгі бөлімде оқитын студенттер.
- жұмыссыздар және аз қамтылғандар: жұмыссыз және жұмыс істемейтін мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек алушы ретінде есепте тұрған адамдар.
- Тергеу изоляторындағы және жазасын өтеп жатқан адамдар: қауіпсіздігі ең аз мекемелерде жазасын өтеп жатқандарды қоспағанда, сотталғандар.
5 декабря 2025
